Borówka brunatna czyli pierwszy mieszkaniec hotelu dla pszczół samotnic

borowkabrazowaW Dzień Dziecka i święto Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie budowaliśmy hotel dla pszczół. Pierwszym, zauważonym mieszkańcem nowo zbudowanego hotelu dla samotnej (owadziej) matki była borówka brunatna. Przynajmniej tego owada udało się zauważyć. Tak, tak, borówka to owad. A tylko przypadkiem ma nazwę taką jak czarne jagody borówkami zwanymi. Przyleciała, zobaczyła i odleciała, jeszcze w trakcie budowy (zobacz zdjęcia z akcji budowania hotelu).

Chrząszcza z rodziny kózkowatych (Cerambycidae) rozpoznałem od razu. Nie sposób pomylić tego charakterystycznego wyglądu. Ale jaki to gatunek? Zrobiłem kilka zdjęć. Umieściłem w odpowiedniej grupie na Facebooku i dość szybko Mateusz Sowiński skorygował moje przypuszczenia (wcześniej szukałem w książkach i nieco inaczej typowałem, nie jestem specjalista od chrząszczy lądowych – warto się więc konsultować a w dobie internetu jest to niezwykle łatwe). Borówka brunatna (Tetropium castaneum), odmiana barwna o zupełnie czarnym ubarwieniu. Ten sam gatunek wspomniany Mateusz Sowiński w tym samym czasie obserwował w olsztyńskim Lesie Miejskim (drugi koniec miasta), ale inną odmianę barwną. Dobra pogoda to i chrząszczom zebrało się na amory (rójkę).

Co robił chrząszcz, żywiący się drewnem, w domku dla pszczół samotnic? Niewątpliwe zwabił go zapach świeżego drewna sosnowego, z którego wykonany był stelaż. Sądząc po biologii to raczej nie osiedli się w naszym hoteliku. Borówka brunatna – Tetropium castaneum (Linnaeus, 1758) ma także inne nazwy zwyczajowe: ściga lśniąca, ściga brunatna, borówka lśniąca, dawniej zwana także bornicą (borówka i bornica to od boru).

Borówka brunatna występuje w Europie północnej i środkowej oraz na Syberii, Mongolii i Japonii. Zasiedla w Polsce lasy iglaste. Przez leśników traktowana jest jako szkodnik uszkadzający drzewa i obniżający wartość drewna technicznego. Atakuje przede wszystkim świerk oraz sosnę. Zasiedla zarówno drzewa osłabione – żywe, jak i obumierające oraz martwe. Zasiedla drzewa świeżo ścięte, powalone i złamane np. prze wiatr. Nic dziwnego, że zapach drewna sosnowego zwabił tego owada. Najczęściej gatunek spotykany jest w drzewostanach starszych: 60-100 letnich.

Dorosłe chrząszcze sa barwy brązowej, ciemnobrązowej lub czarnej, lśniące, długości 8-19 mm. Chrząszcze dorosłe (imagines) spotyka się od maja do czerwca na osłabionych lub ściętych drzewach. Świerki rosnące na zbyt wilgotnym podłożu lub uszkodzone przez wiatr, mróz czy śnieg, w krótkim czasie są „dobijane” przez borówkę brunatną (na pochyłe drzewo każda koza skacze, w tym przypadku nawet kózka sześcionoga). Larwy osiągają długoś 2,5 cm, z lekko rozszerzonymi segmentami tułowia, białe z ciemną głową. Chrząszcze dorosłe nie pobierają pokarmu. Ich jedynym zadaniem jest rozmnazanie: zapłodnienie i złożenie jaj. Zazwyczaj aktywne są o zmierzchu. Do nas borówka przyleciała w godzinach południowych. Kopulacja odbywa się na korze drzew. Jaja samica składa na dole pnia lub na strzale (tak pień nazywają leśnicy). Po kilku dniach wylęgają się larwy i zaczynają drążyć chodniki, wygryzając łyko i kambium (niewątpliwie nie służy to drzewu, zwłaszcza osłabionemu). Przed przepoczwarczeniem larwy wgryzają się głębiej, nawet do 5 cm w głąb drewna. Obniża to wartość użytkową drewna i dlatego leśnicy niechętnie patrzą na ten gatunek chrząszcza. Cykl rozwojowy trwa od roku do dwóch lat.

Źródła informacji o borówce brunatnej:

  • Jan Dominik, Jerzy R. Starzyk, Atlas owadów uszkadzających drewno, wyd. Multico, Warszawa 1998.
  • Jiri Zahradnik, Przewodnik Kózkowate, Multico, Warszawa 2001.

I na koniec jeszcze zdjęcie prawie gotowego hotelu. Prototyp, na pewno będzie dopracowywany. Bogatsi o zdobytą wiedzę, kolejne hotele dla pszczół zrobimy nieco inaczej. Oczywiście zachowamy glinę, bo o takie siedlisko nam chodzi: nie tylko trzcina ale i gliniane powierzchnie, przeznaczone dla konkretnych gatunków owadów.

hotelprototyp

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s