Poziomkowa Krasna Pani z Puszczy Białowieskiej

krasopanigasienicaPrzeglądając zdjęcia z Puszczy Białowieskiej, wykonane kilka lat temu, natknąłem się i na tę śliczną gąsienicę. To krasopani poziomkówka. Zatem krasna czyli piękna pani. Bo zaiste motyl dorosły jest piękny, zwłaszcza jak rozpostrze skrzydła. Wtedy widać nie tylko dostojny rysunek czarnych, z białymi i żółtymi plamkami, skrzydeł, ale i drugą parę, przepięknie czerwoną i z czarnymi plamkami na brzegach. Krasny to zarazem i piękny i czerwony. Motyl jest tak urokliwy, że już malowałem go na butelkach (zdjęcie niżej). Ale jak widać na wyżej załączonym zdjęciu gąsienica (czyli larwa) też jest prześlicznej urody. Motyl średniej wielkości, rozpiętość skrzydeł 4,8-5,4 cm. W Polsce spotykany na terenie całego kraju ale lokalnie.

Krasopani poziomkówka może być uznana za gatunek charakterystyczny (w sensie dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego) dla naszego regionu. Po pierwsze ma rozmieszczenie europejskie, po drugie preferuje lasy i tereny podmokłe. Jest więc w jakimś sensie wspomnieniem dawnej puszczy Prusów ora mocno uwodnionego Pojezierza mazurskiego. A poza tym jest piękna i zmienna w ubarwieniu, przez co symbolicznie nawiązuje do naszej warmińsko-mazurskiej wielokulturowości.

Gatunek występuje w dwu zasadniczych odmianach barwnych, najczęściej spotykamy okazy typowe z czerwonym zabarwieniem skrzydeł drugiej pary. Ale występują też takie z żółto zabarwionymi. Ta forma jest rzadsza i nazywana flava. Zmienny jest także układ plam i połysk skrzydła – może być zielonkawy, niebieskawy lub fioletowy. Zwiększa to jeszcze zróżnicowanie w ubarwieniu. Niektórzy entomolodzy na podstawie zmienności ubarwienia wyróżniają podgatunki, np. Panaxia dominula pompalis występuje w dolinach alpejskich otwartych na południe.

Dorosłe motyle pojawiają się w połowie czerwca i obserwować można je jeszcze przez cały lipiec. Niby ćma ale aktywna za dnia. Spotkać je można w pobliżu zbiorników wodnych. Loty godowe samców odbywają się w słoneczne dni przy ciepłej i bezwietrznej pogodzie. Występuje jedno pokolenie w roku. Gąsienice pojawiają się już w sierpniu. Zimują i obserwować można je do końca maja. Mnie się udało zrobić zdjęcie w kwietniu, w Puszczy Białowieskiej, kilka lat temu. Przepoczwarczenie odbywa się na ziemi. Poczwarka jest czarna (od czarnego do czerwono-czarnego ubarwienia) z luźnym, białawym oprzędem.

Motyle są płochliwe i nie łatwo je zaobserwować. Aktywne są zarówno w dzień jak i w nocy (przylatują do światła). Najłatwiej zobaczyć tego ślicznego motyla, gdy idąc przez las przypadkowo wypłoszymy go z roślinności, w której się skrywa. O tej porze roku to tylko larwy spotkać można. Trudniej je wypatrzyć ale nie są tak płochliwe i nie potrafią szybko uciec. Łatwiej więc zrobić zdjęcie. Dorosłe motyle (a w zasadzie ćmy, bo zaliczane są do motyli nocnych) latają w ciągu dnia, gdy świeci słońce, głównie późnym popołudniem, szukając kwiatów, a w nocy przylatują do światła jak na ćmy przystało.

Krasopani poziomkówka (Callimorpha dominula synonim Panaxia dominula) znana jest także pod nazwami: niedźwiedziówka krasopani, krasa, moźnica (te dwie ostatnie to nazwy używane w XIX w.). Krasopani poziomkówka to motyl z rodziny niedźwiedziówkowatych (Arctidae). Nazwa rodziny wzięła się zapewne od mocno owłosionych gąsienic. Poziomkowa Krasna Pani (że ją tak poetycko nazwę) spotykana jest w miejscach wilgotnych, w podmokłych lasach, nad strumieniami, na polanach z jeżynami i pokrzywami. Preferuje więc siedliska ciepłe, wilgotne i prześwietlone (m.in. lasy łęgowe i olsy). Gatunek spotykany lokalnie, w miejscach występowania często liczny. W górach występuje do wysokości 2 500 m. Występuje w całej Europie, aż po Kaukaz, ale rozmieszczenie ma wyspowe i rozproszone. Nie występuje w Irlandii, Szkocji i Holandii. Miejscami występuje pospolicie i licznie, w innych rzadko i nielicznie.

W młodości, czyli w stadium gąsienicy, krasopani poziomkówka odżywia się roślinami runa, są polifagami. Gąsienice spotkać można na pokrzywie, roślinach z rodziny wargowatych (np. na jasnocie), niezapominajce, jaskrze, poziomkach a także na krzewach maliny i wiciokrzewie.

Dorosłe, mają dobrze rozwinięte narządy gębowe (co odróżnia je od większości innych niedźwiedziówek, u których ssawka jest zredukowana), służące do pobierania nektaru. Na kwiatach siada by spijać nektar, natomiast na wilgotnej ziemi by napić się wody. Ani z butelki plastikowe, ani z kranu. Tak po prostu, jak nasi przodkowie, prosto z ziemi.

krasopanibutelka

Źródła:

  • Heiko Bellmann „Owady”, Multico, Warszawa 2007.
  • Jarosław Buszko „Atlas motyli Polski. Cześć II. Prządki, zawisaki, niedźwiedziówki.” Warszawa 1997.
  • Jerzy Heintze „Motyle Polski, atlas część pierwsza”, WSiP, Warszawa 1990.
  • Ivo Novak „Motyle”, Warszawa
  • Erazm Majewski, „Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich”, 1894 r.
  • Helgard Reichholf-Riehm, „Motyle” (seria leksykon przyrodniczy), GeoCenter, Warszawa 1996.
  • Jiri Zahradnik „Przewodnik Owady”, Warszawa 1996.
Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s