Co to znaczy być Warmiakiem cz.1

Tożsamość jest czymś co intryguje nie tylko historyków ale i najmłodsze pokolenie. Kim jestem? Warmiakiem czy Nowowarmiakiem? A może Warmio-Mazurakiem? Łatwiej o identyfikację, jeśli zna się i rozumie historię ziemi, na której się mieszka. Ale zamykanie się w historii, zwłaszcza wąskiego, wybranego odcinka, prowadzi na tożsamościowe manowce. Teraz chyba najbardziej widoczne są próby definiowania tożsamości regionalnej w nawiązaniu do Prusów oraz Warmii (lub Mazur, w zależności od miejsca). Są to chyba (moim zdaniem) ułomne podejścia historyczne i chyba skazane na fiasko.

Silna potrzeba lokalnej identyfikacji jest zjawiskiem globalnym. Można powiedzieć, że drugą twarzą globalizacji. Globalna wioska to nie tylko homogenizacja produktów i popkultury w skali całego świata ale i mocne poszukiwanie lokalności. Można powiedzieć znak czasu. I pełne odniesienie do porównania „globalna wioska”. Globlokalizm lub glokalizacja. Jak zwał, tak zwał. U nas też to jest coraz wyraźniej widoczne.

Im bardziej czuję się Europejczykiem w Europie regionów, tym bardziej poszukuję tożsamości regionalnej, swojej własnej. Można byłoby więc powiedzieć, że poszukiwanie tożsamości lokalnej wynika z globalizacji i „ekologizacji”, natomiast poszukiwanie tożsamości regionalnej wynika z integracji europejskiej. Poczucie narodowe nie wymaga granic (współcześnie nie wymaga, bo granice nie izolują ani nie identyfikują, przynajmniej w Unii Europejskiej). A region ma granice ogarnialne indywidualną zdolnością do poznania historii i specyfiki. Oczywiście są to różne, nie wykluczające się a uzupełniające się, warstwy tożsamości: od lokalnej, do warmińskiej, polskiej, europejskiej itd.

I w końcu, nawiązując do McLuhana, kończą się narodowe nacjonalizmy, wykreowane przez słowo pisane i radio a ugruntowują się regionalizmy (przy jednoczesnej, szerszej integracji). Kreowane przez decentralizację i fragmentację internetu oraz trzecią rewolucję technologiczną. To jest chyba właściwy kontekst procesów i czasów, w których rodzi się zarówno współczesny lokalizm jak i regionalizm. 

Kultura i tożsamość rodzi się w dialogu. W dialogu z poznawaną przeszłością i w dialogu z teraźniejszością. Nic nie jest takie jak dawniej. Poznana i rozumiana w kontekście tamtych czasów historia pomaga w odnajdywaniu własnej tożsamości. Ale nie wystarcza. Poprzez pryzmat historii własnej rodziny czy rodu łatwiej ogarnąć historię Europy i świata. Genealogicznie jesteśmy mocno wielokulturowi.

Kto ma prawo czuć się Warmiakiem? Co definiuje? Miejsce urodzenia, wybór zamieszkania, tradycja rodzinna? Subiektywne poczucie identyfikacji z miejscem. Poszukujemy tradycyjnych wyznaczników w stroju ludowym, gwarze, architekturze? Zazdrościmy Kurpiom, Kaszubom czy góralom z Podhala – ale tam to jest żywe i trochę niechcący stymulowane zapotrzebowaniem turystycznym. Mają ciągłość tradycji. My nie mamy takich możliwość. Gwara nie istnieje (jest odtwarzana i będzie jako ciekawostka), stroje nie istnieją. Bo ludność jest napływowa, bo u nas jest mieszanka kultur. Do której tradycji się odwoływać? Zarówno w języku, stroju, kulinariach, muzyce? Nie ma szans na ponowne identyfikacje, bo granice się zmieniły. 

W skali regionu dobrze historycznie i w odniesieniu do XIX wieku zdefiniowana jest Warmia, Mazury a co z Prusami Górnymi, Powiślem, Wzniesieniem Elbląskim? To wyrzucenie poza możliwość identyfikacji regionalnej. Oni nie mają szansy na warmińskość i mazurskość, historycznie i polsko rozumianą. Co z Niemcami (nielicznie zostali), co z Ukraińcami i co z całą rzeszą tu przybyłych? Nie są prawdziwymi Warmiakami? Bo ich rodzice czy dziadkowie urodzili się gdzie indziej? Bo gwara warmińska nie jest ich korzeniem? A do jakich strojów ludowych (po co zaraz ludowych?) się odwoływać?

Diecezja Warmińska przecież także nie pokrywa się z terytorium plemienia Warmów. Zachowała się nazwa ale tożsamość wyrosła zupełnie inaczej, przestrzennie i kulturowo. Katolicka Warmia, osobne udzielne księstwo Rzeczypospolitej, a wcześniej wspólna historia państwa zakonnego. Wyraźnie się Warmia wyróżniała na tle protestanckich polskich Mazur i reszty Prus Wschodnich. Stąd te kapliczki. Ale tylko w historycznym odniesieniu do Mazur. Przecież kapliczki są wszędzie, nie tylko w Polsce. A teraz to nawet na historycznych Mazurach. Ceglane mury i czerwona dachówka w architekturze? Ale to efekt zmian w XIX wieku. Wcześniej były domy drewniane, strzechą kryte. Tak więc charakter zmieniał się od wieków. I zmienia się dalej. Tyle, że teraz nie jest historyczna Warmia wyizolowana i nie ma szansy na samodzielne budowanie tożsamości. Kulturowo i przyrodniczo nie różni się Warmia od innych regionów województwa warmińsko-mazurskiego.

Trudność z tożsamością regionalną uwidacznia się już w trudności z nazwą. Ani nie można jej nazwać warmińską, ani mazurska, ani pruską (staropruską). Ani niemiecką (wschodniopruską). Kto ma prawo czuć się Warmiakiem, prawdziwym Warmiakiem? Jaki jest wspólny mianownik do wspólnej tożsamości tu i teraz, z uwzględnieniem i zaakceptowaniem historii ale i sytuacji obecnej, wieloetnicznej i wielokulturowej (typowe dla Europy). Kontekst historii miejsca i uwarunkowań.

Europa regionów wzmacnia potrzebę poszukiwania identyfikacji regionalnej. Najbardziej realne to w mniej więcej granicach województwa warmińsko-mazurskiego. Co wyznacza, oprócz historii (nie zapominając o Wandalach i Gotach, którzy tu byli oraz o wcześniejszych kulturach neolitycznych i epoki brązu). Krajobraz pojezierny? Wakacyjne zaplecze do wypoczynku? cittaslow i biogospodarka? Popegerowskie zaniedbania, wyludniający się region, bliskość Obwodu Kalinigradzkiego? Tworzący tu ludzie?

Być może tożsamość rodzi się właśnie w trwających w wielu miejscach festiwalach dziedzictwa browarniczego, jarmarkach regionalnych, piknikach archeologicznych, powstających galeriach z lokalnym rękodziełem itd.

Cdn.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s