Działania celowe czy rytualne

Obserwując różnorodne aktywności wokół mnie, od wielu lat, zastanawia mnie nieefektywność czy nawet absurdalność wielu z nich. Tak jakby ludzie bezrozumni byli. Ale problem nie w braku umiejętności czy rozumu ale w dwu różnych strategiach. Pierwsza to działania nakierowane na cel, drugie to działania rytualne. Wrastanie w te odmienne tradycje zaczyna się już w szkole, w procesie edukacji.

Wszystko zaczyna się od celu, czy jest on świadomy (świadomie wybierany). Działania ukierunkowane na cel zaczynają się od planowania i definiowania celu, czyli "po co". Rozmyślania zaczynają się od uświadamiania, odkrywania, precyzowania celu. Świadomość celu jest jak latarnia morska, mimo błądzenia, potknięć, kierunek jest znany. Ewaluacja i ocena efektywności (czy się udało i na ile) to porównywanie rezultatów z celem. Jest jak z podróżą do celu (nie ile kilometrów przeszedłem, ale czy doszedłem tam gdzie chciałem). Działania podejmuje się, żeby złapać króliczka.

Inaczej jest działaniami rytualnymi. Tu chodzi o to, żeby gonić króliczka. Działania rytualne to naśladownictwo, powierzchowne naśladownictwo. Podglądamy pielgrzyma, który idzie (ale celu i sensu nie dostrzegamy, bo nie pytamy). Naśladownictwo to… chodzenie. Działamy po to, żeby działać a pozornie (z oddalenia) wydaje się takie samo. Przecież idziemy, tak samo przebieramy nogami.

W działaniach rytualnych trudniej o ewaluację. Bo do czego odnosić skuteczność? Działania są po to, by zmęczyć. Uznamy te rytualne czynności za wartościowe… gdy się napracujemy lub gdy widzimy pot na czole swoich uczniów czy podwładnych.

Pierwszy przykład – praca dyplomowa. Jaka powinna być? Częste pytanie ze strony studentów – ile powinna mieć stron. To nawyk działań rytualnych, kiedy uznamy, że jest dobra czyli jak długo mamy chodzić? Dlaczego tak? Bo nie jest znany cel (nawet jeśli jest zapisany, to tylko jako figura stylistyczna a nie wyznacznik działań). Działanie nastawione na cel – wtedy, gdy w pracy jest rozumiany przez piszącego cel, a on stara się ten cel zrealizować. Liczba stron jest pochodną działań, zmierzających do celu. Pozwolę sobie znowu na porównanie podróżnicze: jeśli celem jest dojść z Olsztyna do Butryn, to wyjdzie chyba z 17 km. Do innej miejscowości wyjdzie inna odległość (jeśli więcej wcale nie znaczy że praca lepsza). Ale nie odległość mierzona kilometrami przesądza o wartości pracy. Inaczej z pisaniem rytualnym (ile trzeba przejść kilometrów, napisać stron).

Czasem można usłyszeć, że porządna praca doktorska czy magisterska powinna sama stać na półce (czyli być gruba). Jeśli studentów, uczniów itd. uczymy pisania "rytualnego"…. to piszą większą czcionka, stosują szersze marginesy czy drukują na papierze o grubszej gramaturze.

Drugi przykład – zapełnianie czasu zajęć (wkład, ćwiczenia). Wymyślamy zajęcia czy słowa, aby wypełniać czas do dzwonka. Treść bywa wtedy nudna, bezsensowna, mącąca, a studenci czują się jak niewolnicy na plantacji bawełny (zaczyna się już szkole). Zarówno uczniowie jak i studenci uczą się odnaleźć w tym rytualne. Potrafią dobrze pozorować pracę. Bo chcą jakoś przetrwać….

Przykład trzeci – różnorodne mniejsze i większe projekty. Z definicji powinny być nakierowane na cel… ale bywają działaniami rytualnymi. Ktoś po prostu naśladuje powierzchownie czynności, nie próbując najpierw przemyśleć sensu. Skutki widzimy na co dzień w wielu miejscach, zarówno w postaci bezsensownych (niewygodnych, nieużytecznych, niefunkcjonalnych) rozwiązań architektonicznych itd. To nie ludzie są głupi… To są po prostu działania rytualne a nie nakierowane na cel. Ułatwić komunikację czy… zbudować drogę? Pozornie to to samo….

Dlatego tak ważna jest edukacja. Na studiach z całą pewnością powinno być więcej projektów i metody nauczania problemowego (PBL). Od jakości kształcenia potem zależy nasze codzienne życie.

ps. A ilustracja wyżej? Jest tylko ilustracją, bo mi się podobało. Naśladuję ładne wpisy blogowe – tam też są ilustracje :).

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s