Tracz nurogęś a sprawa dziedzictwa przyrodniczego regionu

Sukcesywnie odzyskujemy swoje dziedzictwo przyrodnicze (co nie przeszkadza tracić w innych aspektach). Słyszeć żurawie w Olsztynie to bezcenne. Wyjdę na balkon i czasem słyszę przelatujące. Radość z obcowania z przyrodą staje się możliwa nawet w zasięgu miejskiej ręki. Niech to zachęca do dalszych działań i ochrony kolejnych gatunków. Przyroda cały czas się zmienia, nawet w mieście.

Na spacerze spotkać można nie tylko kaczkę krzyżówkę czy łabędzie. W wyniku procesów sunurbizacji bioróżnorodność miast stale wzrasta (mnie to cieszy podwójnie, jako mieszkańca i jako biologa). Ale także dzięki mądrzejszemu gospodarowaniu przestrzenią i zasobami naturalnymi.
Tracz nurogęś, za nazwanie gęsią pewnie by się obraził. Bo to bardziej kaczka niż gęś. Ale nazwę ma wielce sympatyczną. Nurogęś żywi się rybami natomiast gęsi są trawożerne. Stąd mimo, że w nazwie ma coś z gęsi, gęsią tracz nurogęś nie jest.

Kilka lat temu spotkałem parę nurogęsi w rezerwacie Las Warmiński, w trakcie spływu kajakowego wraz ze studentami niemieckimi. To było moje pierwsze widzenie tegoż ptaka (nie licząc oglądania ilustracji w książkach). Spływ kajakowy przez dziką rzekę (pozwolenie było od wojewódzkiego konserwatora przyrody) był niezwykle ekscytujący – ciągłe przeprawy pod lub nad kłodą drzewa. Spływ kajakowy był zakończeniem ich (to znaczy Niemców z Uniwersytetu w Rostocku) dydaktycznej wizyty i wspólnych zajęć. Płynąc kajakiem nie tylko ja się ucieszyłem z tego niezwykłego widoku. Niemcy byli zachwyceni przyroda i traczem nurogęsią.

Jeszcze większym zaskoczeniem dla mnie było spotkanie pary tych ptaków w środku miasta, na niedzielnym spacerze (potem widywałem je także). Pływały po Łynie w pobliżu Mostu Jana, na olsztyńskiej Starówce. I jak wynika z rozmowy ze znajomymi, przebywają tam od dłuższego czasu (najpewniej się gnieżdżą gdzieś nad Łyną.

Nawet w mieście spotkać można niezwykłe i rzadkie gatunki. Bo tracz nurogęś w Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. Zalecana jest ochrona czynna. Jak widać czynnie chronić można przyrodę nawet w mieście.

Nurogęś, tracz nurogęś (Mergus merganser) to gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Nurogęś jest przedstawicielem traczy – ptaków z rodziny kaczkowatych, wyspecjalizowanych w łowieniu ryb. Samce nurogęsi należą do najładniej upierzonych kaczek. Ale jak dla mnie to samiec pospolitej kaczki krzyżówki też jest śliczny.
Nurogęś zamieszkuje rzeki i jeziora o przejrzystej wodzie, gdyż wypatruje ofiary z jej powierzchni (zanurza tylko głowę). Wybierają najczęściej tereny w pobliżu starych drzewostanów. Jak widać obecność pary traczy nurogęsi jest swoistym komplementem dla Olsztyna.

Jak już wspomniałem pożywieniem tej niezwykłej ni to kaczki ni to gęsi są głównie małe ryby (ok. 10 cm długości). Po zanurkowaniu tracz nurogęś może przebywać pod wodą do 2 minut. Nurogęś buduje gniazdo w dziuplach (dlatego preferuje stare drzewa z dziuplami), budkach lęgowych, a z braku miejsca w szczelinach budynków np. pod okapem, ale nigdy na otwartej przestrzeni. Szkoda, że w Olsztynie wycinamy tak dużo starych, dziuplastych drzew (niby pod pretekstem, że są chore). Przez wycinkę zabieramy miejsca gniazdowania dla wielu ptaków, w tym dla nurogęsi. A przecież takie ptaki jak nurogęś są same w sobie atrakcją turystyczną.

Nie tylko zabytki (dziedzictwo kulturowe) ale i bioróżnorodność (dziedzictwo przyrodnicze) są atrakcją turystyczną wielu miejsc. Sztuką jest jednak dostrzec tę wartość i pokazać (oraz umieć o niej opowiadać).

Tracz zamieszkuje chłodne strefy Eurazji i Ameryki Północnej. Jednak w czasie wędrówek można go spotkać bardziej na południe. W Polsce jest to bardzo nieliczny ptak lęgowy. Gnieździ się głównie na północy i zachodzie kraju. Całkowitą liczebność szacuje się na 900–1000 par. I tego niezwykłego ptaka spotkać można na spacerze po olsztyńskiej Starówce.

Rzeka Łyna kryje znacznie więcej przyrodniczych niezwykłości (żyje tu na przykład chruścik niprzyrówka rzeczna Leptocerus interruptus, kilka lat temu uznany za gatunek wymarły w Polsce). Przydałoby się tylko więcej ławek, aby było gdzie przysiąść i spokojnie poobserwować. No i mniej polbruku i mniej wycinek drzew. Przecież oficjalnie Olsztyn to miasto ogród. I niech ten ogród stanie się faktem!

Ale wróćmy do traczy.

Samica składa jaja od końca marca do czerwca. W lęgu jest zazwyczaj 8-12 jaj. Gdy młode opuszczają gniazdo (zwykle niebawem po wykluciu), muszą wyskoczyć z dziupli lub z budki lęgowej. I to czasem ze znacznej wysokości. Może wydawać się to groźne (podobne zwyczaje ma inna kaczka, gnieżdżąca się w dziupli – gągoł). Pisklętom jednak nic złego się nie dzieje, ponieważ sztywne mieszki piór i rozpostarte łapy z błoną pławną niczym spadochron wyhamowują lot pisklęcia. Na dodatek  uderzenie łagodzone jest przez miękki puch. A czyż powszechnie gnieżdżące się w Olsztynie (i innych miastach) kaczki krzyżówki mają lepiej? Muszą przeprowadzić młode przez ruchliwe ulice, prowadząc z miejsca lęgu na staw czy jezioro.

Młode tracze nurogęsi zaczynają samodzielnie pływać i nurkować zaraz po dostaniu się do wody. Tak to już bywa u zagniazdowników – od razu muszą sobie radzić. Czasami, gdy jedno z piskląt się zagubi, przyłącza się do innej rodziny nurogęsi, która traktuje go jak własne. U traczy wszystkie dzieci są nasze.

W Polsce tracz nurogęś gniazduje głównie na północy i wschodzie. Dość licznie zimuje w całym kraju, a największa koncentracja osobników występuje na Zalewie Szczecińskim (tak twierdza ornitolodzy).
Może jednak liczba tych niecodziennych ptaków wzrośnie i na Warmii. Co znacząco uatrakcyjni spacery i przesiadywanie na ławkach miejskich. Program przyrodniczy bez telewizora, bez prądu i na świeżym powietrzu.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s