Chruściki (Trichoptera) północnego Mazowsza

Chruściki północnego Mazowsza
to swoista biała plama dziedzictwa przyrodniczego. Mazowsze, w szczególności północna częśc tego regionu, omijane jest przez wielu naukowców, zajmujących się badaniami przyrody. Po pierwsze wynika to z braku miejscowych ośrodków naukowych, po drugie ten region Polski wydaje się mocno antropogenicznie przekształcony i przez to mało atrakcyjny przyrodniczo. Stereotypy bywają jednak mylące. Dobrym przykładem jest niezwykle ciekawy przyrodniczo Kampinoski Park Narodowy, który praktycznie omijany był przez liczne przecież środowisko naukowców warszawskich. W latach sześćdziesiątych XX. w. wybodowano nawet w Dziekanowie Instytut Ekologii P.A.N., ale tamtejsi naukowcy szybko zaczęli badać inne regiony Polski i świata o puszczy całkowicie zapominając. W ostatnich latach badania nad owadami Puszczy Kampinoskiej przyniosły wiele ciekawych wyników i ukazały puszczę jako obiekt bardzo wartościowy przyrodniczo. Sam byłem ogromnie zdzowiony „dzikością” przyrody Kampinosu.

Znaczącą zmianę w wypełnianiu przyrodniczej białej plamy północnego Mazowsza może przynieść aktywność lokalnych towarzystw naukowych oraz działalność wydawnicza, czego dobrym przykładem jest połrocznik „Nasze Korzenie”. Jakkowiek jest to czasopismo popularyzujace wiedzę to zdecydowałem się w artykule o chruścikach zawrzeć nowe i oryginalne dane. Zanim znajdą się  w zbiorczych monografiach niech ispiruja i pomagaja w badania entomofauny wodnej.

W odniesieniu na przykład do owadów niewiele wiemy co tu występuje. Jest to więc biała plama w poznaniu zasobów przyrodniczych (bioróżnorodności) Polski.
Wagę znaczenia różnorodności biologicznej, nie tylko dla kultury ale i gospodarki, podkreśla ogłoszona przez ONZ międzynarodowa Dekada Bioróżnorodności (2011-2020). O ile duże kręgowce: ptaki, ssaki, ryby czy płazy oraz rośliny naczyniowe są stosunkowo dobrze poznane i zinwentaryzowane, o tyle małe bezkręgowce są poznane niezwykle słabo. Wynika to z faktu dużej liczby gatunków oraz trudności w ich rozpoznaniu (oznaczaniu).

Przybywa jednak ludzi wykształcony, co jest wielką szansą na zwiększenie aktywności lokalnych towarzystw naukowych. Liczę, że ta aktywność poznawcza dotyczyć będzie także owadów wodnych i północne Mazowsze sukcesywnie przestanie być entomologiczną białą plamą.

Szczególnie mało wiedzy mamy w odniesieniu do chruścików północnego Mazowsza. W zasadzie jest tylko jedna, obszerniejsza praca, odnosząca się do Brudzeńskiego. W Brudzeńskim Parku Krajobrazowym stwierdzono występowanie blisko 50 gatunków chruścików, żyjącyh w rzece Skrwie, rzece Wierzbicy, leśnych strumieniach, Jeziorach Józefowskich i niewielkich stawach śródleśnych. Jak na obszary nizinne jest to duża liczba gatunków. Dodatkowo wśród nich kilka jest rzadkich w kraju i Europie. Zaliczyć do nich można Oecetis notata i O. testacea, Ceraclea dissimilis i C. nigronervosa, Beraea pullata.

Nowe dane zawarte w opisywanym artykule dotyczą kilku rzak. Rzeka Łydynia badana była w oklicy wsi Gutarzewo. W badaniach wykazano obecność 5 gatunków chruścików (spis gatunkuw w załaczonej wyżej tabeli). Na uwagę zasługuje obecność Cheumatopsyche lepida, gatunku związanego z czystymi, niewielkimi rzekami. Gatunek ten wykazywany był także dla Brudzeńskiego Parku Krajobrazowego.

Rzeka Mławka badana była w okolicy wsi Ratowo. Stwierdzono występowanie 19 gatunków chruścików. Jak na jedno stanowisko to stosunkowo bogata fauna i raczej typowa dla niewielkich rzek nizinnych. Na uwagę zasługuje obecność rzadkiego rzecznego gatunku Ithytrichia lamellaris. Ponadto występowały w Mławce gatunki typowe dla czystych i w miarę naturalnych rzek: Polycentropus irroratus, P. flavomaculatus, Athripsodes cinereus oraz Ylodes sp.

Rzece Nasielna koło Cieksyna – 15 gatunków chruścików, typowych dla niewielkich rzeczek i strumieni.

Rzeki Raciążnica na odcinku w pobliżu Koloni Sochocin. Stwierdzono występowanie 14 gatunków chruścików, wśród których obecny był Leptocerus interruptus, jeszcze niedawno uznany za gatunek prawdopodobnie wymarły w Polsce. Stwierdzenie tego gatunku w rzece Raciążce jest dużą niespodzianką. Po pierwsze jest to znacznie rozszerzenie obecnego obszaru występowania na południe. Po drugie rzeki północnego Mazowsza pod względnem zasobów bioróżnorodności są cenniejsze niż się do tej pory nam wydawało.

W wyrywkowych i okazjonalnych badaniach rzeki Skrwy w Sikorzu, stwierdzono trzy gatunki chruścików, typowych dla małej rzeki nzinnej. Na uwagę zasługuje obecność potamobionta Brachycentrus subnubilus. W rzece Węgierce, badanej w Młodzianowie, stwierdzono występowanie zaledwie dwóch gatunki. Jest to uboga fauna a gatunki typowe są dla wód wolno płynących i rowów. Z kolei w rzece Wkrze (stanowiska Drzazga) zanotowano występowanie 10 gatunków, w tym stosunkowo rzadkiego Ylodes conspersus.

Wcześniej opublikowane wyniki badań z Brudzeńskiego Parku Krajobrazowego oraz zawarte w niniejszym artykule nowe dane z kilku rzek północnego Mazowszka wskazują, że fauna chruścików tego regionu jest stosunkowo bogata. Stwierdza się tu stosunkowo dużą różnorodność i obecność gatunków rzadkich i typowych dla rzek mało przekształconych antropogenicznie. Jeśli chruściki traktować jako bioindykatory stanu środowiska to wnioskować można, że i inne bezkręgowce wodne tego regionu stanowią dużą atrakcyjność poznawczą i dużą wartość w zakresie bioróżnorodności.

Wyniki  wstępnych badań, a opublikowane w "Naszych Korzeniach" są obiecujące i powiny zachęcać do bardziej kompleksowych badań, łącznie z rzeką Wisłą. Sądzę, że zasoby przyrodnicze północnego Mazowsza warto odkryć nie tylko dla celów turystycznych ale także i dla celów naukowych. Odkrywanie dziedzictwa kulturowego może iść w parze z odkrywaniem dziedzictwa przyrodniczego.

źródło: Czachorowski S., 2012. Chruściki północnego Mazowsza, czyli białe plamy dziedzictwa przyrodniczego. Nasze Korzenie, 3: 4-7.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s