Piaszczyste drogi północnego Mazowsza i przyrodnicze białe plamy

Północne Mazowsze omijane jest przez wielu naukowców, zajmujących się badaniami przyrody. Mnie również Mazowsze wydawąło się zbyt cywilizowane i mało ciekawe przyrodniczo.  Stereotypy bywają jednak mylące. Dobrym przykładem jest  urokliwy Kampinoski Park Narodowy, który praktycznie omijany był przez liczne przecież środowisko naukowców warszawskich. W latach sześćdziesiątych XX. w. wybudowano nawet w Dziekanowie Instytut Ekologii P.A.N., ale tamtejsi naukowcy szybko zaczęli badać zbiorniki wodne innych regionów Polski i świata, o puszczy całkowicie zapominając. Teraz Puszcza zachwycają się absolwenci…. z Olsztyna (zobacz blog Moja Puszcza). 

W ostatnich latach badania owadów Puszczy Kampinoskiej przyniosły wiele ciekawych wyników i ukazały puszczę jako obiekt bardzo wartościowy przyrodniczo. Sam byłem ogromnie zdzowiony „dzikością” przyrody Kampinosu oraz znalezionymi tam chruścikami.

Intensywnie zagospodarowywane i meliorowane północne Mazowsze powoli się odradza. To efekt podejmowanych działań i aktywności… bobrów.

Dziedzictwo kulturowe mocno wiąże się z dziedzictwem przyrodniczym. Zarówno człowiek wpływa na przyrodę jak i przyroda wpływa na człowieka i jego gospodarkę. Wiele ekosystemów ukształtowało się pod wpływem wielowiekowej aktywności ludzkiej. Mówi się nawet o ekosystemach antropogenicznych.

Na północnym Mazowszu zachował się krajobraz z elementami rolnictwa ekstensywnego, co ma duże znaczenie dla ochrony różnorodności biologicznej. Liczne zadrzewienia, miedze, niewielkie zbiorniki wodne, miejscami niezbyt intensywna gospodarka rolna, to warunki swoiście archaicznego, rolniczego krajobrazu. Małe pola to zaszłość licznie tu osiadłej drobnej szlachty i dziedziczenia. Na Warmii są duże pola, dawniej junkierskie, potem pegeerowskie. Na Mazowszu w wielu miejscach krajobraz jest inny. Na dodatek liche ziemie, piaseczek. Teraz porzucane i wyłączane z uprawy, zarastają lasem lub zbiorowiskami wczesnosukcesyjnymi.

 

Kłopot tylko taki, że w odniesieniu na przykład do owadów niewiele wiemy co tu występuje. Jest to więc biała plama w poznaniu zasobów przyrodniczych (bioróżnorodności) Polski. O ile duże kręgowce: ptaki, ssaki, ryby czy płazy oraz rośliny naczyniowe są stosunkowo dobrze poznane i zinwentaryzowane, o tyle małe bezkręgowce są poznane niezwykle słabo. Wynika to z faktu dużej liczby gatunków oraz trudności w ich rozpoznaniu (oznaczaniu). W Polsce występuje ponad 26 tys. gatunków owadów. Dla porównania ptaków jest 435 a ssaków 105 gatunków. A samych owadów wodnych jest ponad 3400 gatunków.

Chruściki (Trichoptera) należą do owadów wodnych i jest ich w naszym kraju około 280 gatunków. Dlaczego podawane są wartości szacunkowe? Bo brak jest wystarczających danych. Niektóre informacje są bardzo stare i wymagają współczesnego potwierdzenia, inne gatunki prawdopodobnie wymarły a jeszcze inne dopiero teraz kolonizują Polskę (ciągle trwająca rekolonizacja polodowcowa oraz migracje wynikające ze zmian klimatu). W ciągu ostatniego dziesięciolecia w publikacjach naukowych podawane są gatunki chruścików nowe dla Polski i do końca nie wiadomo czy są to gatunki inwazyjne, rozszerzające zasiegi występowania, czy od dawna występują u nas tylko nie były zauważone. 

A czy na połnocnym Mazowszu można znaleźć coś ciekawego i niezwykłego? Na przykład w rzece  Raciążnicy pośród 14 gatunków chruścików znalazłem także niprzyrówkę rzeczną (Leptocerus interruptus) – jeszcze niedawno gatunek uznany za prawdopodobnie wymarły w Polsce. Kilka lat temu był liczniej stwierdzany w rzece Łynie na Pojezierzu Mazurskim oraz na Pomorzu (rzeka Wąsawa i rzeka Drawa). Wydawało się, że współcześnie chruścik ten zasiedla tylko rzeki na pojezierzach w północnej części Polski. Znalezienie tego gatunku w rzece Raciążce jest dużą niespodzianką. Po pierwsze jest to znacznie rozszerzenie obecnego obszaru występowania na południe. Po drugie rzeki północnego Mazowsza pod względnem zasobów bioróżnorodności są cenniejsze niż się do tej pory nam wydawało.

Mazowsze czeka na przyrodnicze odkrycie i docenienie.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s